☰
Menu
Onilliklərdir ki, paltar yumşaldıcıları guya çamaşır yuma prosesinin əvəzolunmaz son mərhələsi kimi təqdim edilir. Daha yumşaq dəsmallar. Daha tüklü sviterlər. Həftələrlə qalan “təravət” hissi. Bu marketinq yanaşması güclüdür, çünki rahatlıq, təmizlik və nostalji kimi emosional hisslərə toxunur.
Əslində, paltar yumşaldıcısı geyimlərin sağlamlığını və ya funksional xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırmır. O, liflərin toxunuşda daha hamar hiss olunması üçün parçanın üzərini nazik kondisioner maddə təbəqəsi ilə örtür. İnsanların “yumşaqlıq” kimi qəbul etdiyi ipəkvari hiss əslində parçanın üzərində qalan qalıqların nəticəsidir.
Yəni paltarınız daha təmiz və ya daha sağlam olmur – sadəcə üzəri müəyyən maddələrlə örtülür.
Paltar yumşaldıcısının molekulyar səviyyədə necə işlədiyini başa düşdükdə, onun təsirini görməməzlikdən gəlmək çətinləşir. Xüsusilə də insanların ən çox əhəmiyyət verdiyi bir çox parça növünün – idman geyimləri, texniki parçalar, dəsmallar, nəmötürücü geyimlər və elastik parçaların – zaman keçdikcə yumşaldıcı səbəbindən öz funksional xüsusiyyətlərini itirə bildiyini nəzərə alsaq.
Ənənəvi paltar yumşaldıcılarının əksəriyyətinin tərkibində dördüncül ammonium birləşmələri, qısaca “quat” adlandırılan maddələr olur. Paltar yumşaldıcılarında istifadə olunan bu maddələr uzun yağlı zəncirlərə birləşmiş müsbət yüklü quruluşa malikdir. Onlar durulama mərhələsində parçanın liflərinə yapışır.
Müsbət yükün burada xüsusi əhəmiyyəti var. Bir çox parça yuyulma zamanı müəyyən dərəcədə mənfi elektrik yükü qazanır. “Quat” maddələri bu mənfi yüklə qarşılıqlı təsirə girərək parçanın səthinə yapışır və uzun yağlı zəncirlər vasitəsilə sürüşkən, yağlayıcı bir örtük yaradır.
Yükün neytrallaşdırılması və sürüşkən örtüyün birgə təsiri liflər arasındakı sürtünməni və elektrostatik itələnməni azaldır. Məhz buna görə parçalar quruducudan çıxdıqda daha hamar və daha az elektriklənmiş hiss olunur.
Lakin bunun qarşılığında siz kimyəvi qalıqları qəsdən paltarınızın üzərində saxlamış olursunuz.
Zaman keçdikcə bu qalıqlar yığılır. Dəsmallar əvvəlki qədər su çəkməməyə başlayır. İdman geyimləri qoxunu daha asan özündə saxlayır. Elastik parçalar öz formasını bərpa etmək qabiliyyətini itirir. Nəmötürücü materiallar nəmi əvvəlki kimi effektiv şəkildə uzaqlaşdıra bilmir. Hətta yataq dəstləri də təkrar-təkrar yumşaldıcıya məruz qaldıqda mumabənzər və ya örtüklü hiss verə bilər.
İşin ironik tərəfi budur ki, insanlar bu problemləri çox vaxt daha çox yuma məhsulundan istifadə etməli olduqlarının əlaməti kimi qəbul edirlər.
Funksional parçalar çox spesifik xüsusiyyətlər üçün hazırlanır. Nəmötürücü liflər təri kapilyar təsir vasitəsilə dəridən uzaqlaşdırır. Nəfəsalan tekstillər hava axınını tənzimləmək üçün liflər arasında mikroskopik boşluqlardan istifadə edir. Elastik parçalar isə formasını qorumaq və əvvəlki vəziyyətinə qayıtmaq üçün elastiklik xüsusiyyətinə ehtiyac duyur.
Paltar yumşaldıcısı bütün bu xüsusiyyətlərə mənfi təsir göstərə bilər.
Kondisioner maddələr texniki parçaların üzərində yığıldıqda nəm və istiliyin effektiv şəkildə hərəkət etməsinə imkan verən kiçik boşluqları tıxaya bilər. Nəticədə tər lazımi şəkildə buxarlanmaq əvəzinə, təkrar yuyulmalardan sonra parçada qalan qalıqlarla birlikdə liflərin daxilində qala bilər.
Bu vəziyyət xoşagəlməz qoxuya səbəb olan bakteriyaların çoxalması üçün əlverişli mühit yarada bilər və zaman keçdikcə qoxuların aradan qaldırılmasını çətinləşdirə bilər.
Məhz buna görə idman geyimlərində uzun müddət qalan və adi yuma ilə aradan qalxmayan qoxu – bəzən “qalıcı qoxu” kimi təsvir edilən problem – yarana bilər. Problem hər zaman tərin özü olmur. İllərlə yığılan yuyucu vasitə qalıqları, bədən yağları və paltar yumşaldıcısının yaratdığı örtük sintetik liflərin dərinliyində toplana bilər.
İstilik isə vəziyyəti daha da pisləşdirə bilər. Quruducunun yüksək temperaturu, xüsusilə tərkibində çoxlu polyester olan idman geyimlərində qalıqların zaman keçdikcə parçaya daha möhkəm hopmasına səbəb ola bilər.
Əgər nə qədər yusanız da, əvvəlki kimi təmizlənməyən və qoxunu özündə saxlayan idman geyimləri ilə qarşılaşmısınızsa, paltar yumşaldıcısı və quruducu salfetləri də bu problemin səbəblərindən biri ola bilər.
Müasir yuma məhsullarının hazırlanmasında əsas məqsəd parçanın sağlamlığını və uzunmüddətli funksionallığını qorumaq olmalıdır.
Yuyucu vasitələr kir, tər, yağ və xoşagəlməz qoxuların mənbəyini aradan qaldırmağa yönəlməlidir. Məqsəd təmiz parçadır, üzəri müxtəlif maddələrlə örtülmüş parça deyil.
Dəsmal suyu yaxşı hopdurmalıdır, çünki onun lifləri təmiz və struktur baxımından sağlamdır – süni şəkildə yumşaldıldığı üçün deyil. İdman geyimi nəmi uzaqlaşdırmalıdır, çünki tekstilin özü bu funksiyanı düzgün yerinə yetirir. Yataq dəstləri yumşaq hiss etməlidir, çünki üzərində artıq qalıqlar qalmayıb, üzərinə əlavə ətir və kondisioner maddələri yığıldığı üçün deyil.
Materialşünaslıq baxımından yanaşdıqda, yuyulmadan sonra parçanın üzərində qalması üçün nəzərdə tutulmuş maddələrlə onun örtülməsi düzgün tekstil qulluq prinsiplərinə ziddir.
Bundan əlavə, məsələyə ekoloji baxımdan da yanaşmaq lazımdır. Bir çox ənənəvi paltar yumşaldıcıları və quruducu salfetləri neft-kimya mənşəli, bioloji parçalanması uzun çəkən və su ekosistemləri üçün potensial zərərli ola bilən maddələrdən istifadə edir.
Bu kateqoriyanın əsas məqsədi funksional təmizlikdən daha çox, ətir və yumşaqlıq kimi hissi effekt yaratmaqdır.
Müasir tekstil qulluq yanaşmasında parçalara lazımsız örtüklər əlavə etməkdənsə, onları düzgün şəkildə təmiz saxlamaq daha məqsədəuyğundur. Xüsusilə də müasir geyim qarderoblarında texniki tekstillər, elastik parçalar, nəmötürücü materiallar və həssas qarışıqlar getdikcə daha çox istifadə olunur.
Belə parçalar ən yaxşı nəticəni onların üzərinə əlavə maddələr yığmaqla deyil, düzgün və effektiv şəkildə təmiz saxlanıldıqda göstərir.